Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) zbiera się najczęściej w lipcu i sierpniu, w pełni kwitnienia. Ścina się górne 20–30 cm pędów, a następnie suszy w cieniu, w suchym i przewiewnym miejscu – w małych pęczkach albo cienką warstwą. Trzeba jednak zachować ostrożność, ponieważ dziurawiec może zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV i wchodzić w interakcje z wieloma lekami.
Dlaczego dziurawiec wymaga uwagi?
Dziurawiec jest łatwo dostępny i od dawna zajmuje miejsce w polskim zielarstwie. Nie należy jednak traktować go jak zwykłej rośliny do przygotowania dowolnego naparu. Zawiera związki o wyraźnym działaniu biologicznym, dlatego znaczenie ma zarówno prawidłowe rozpoznanie gatunku, jak i sposób pozyskania oraz późniejszego użycia suszu.
Jak rozpoznać i zebrać dziurawiec?
Dziurawiec zwyczajny rośnie na słonecznych, suchych polanach, łąkach, nieużytkach i skrajach lasów. Nie zbieraj go jednak przy ruchliwych drogach, na terenach przemysłowych ani w miejscach, gdzie mogły być stosowane opryski. Rośliny nie powinny także pochodzić z obszarów zanieczyszczonych odchodami zwierząt, nawozami lub odpadami.
Najłatwiej rozpoznać go po żółtych kwiatach. Po roztarciu kwiatów lub młodej części pędu może pojawić się czerwone zabarwienie związane z obecnością hiperycyny. Liście mają drobne, prześwitujące punkty, które z daleka przypominają małe dziurki. Jeśli nie masz pewności co do identyfikacji, nie zbieraj rośliny do celów leczniczych.
Do zbioru przygotuj proste narzędzia i pojemnik, który zapewni roślinom dostęp powietrza:
- Nożyczki, nóż lub mały sekator.
- Koszyk wiklinowy.
- Lniana albo bawełniana torba.
- Czysty papier lub materiał do późniejszego sortowania.
Zbiór przeprowadź według następujących etapów:
- Wybierz lipiec lub sierpień, gdy dziurawiec jest w pełni kwitnienia.
- Poczekaj na suchy dzień i zbieraj dopiero po odparowaniu rosy. Mokry surowiec łatwiej pleśnieje.
- Wybierz zdrowe, nieuszkodzone pędy z kwiatami i delikatnymi liśćmi.
- Ścinaj górne 20–30 cm pędu, pozostawiając twarde, zdrewniałe części.
- Układaj rośliny luźno w koszyku lub lnianej torbie, a po powrocie rozpocznij suszenie możliwie szybko.
Nie wkładaj świeżego dziurawca do foliowej reklamówki. Zatrzymana wilgoć i ciepło sprzyjają zaparzaniu się roślin, gniciu oraz rozwojowi pleśni. Nie wyrywaj całych roślin, ponieważ ścinanie ogranicza uszkodzenia stanowiska i ułatwia późniejsze przygotowanie surowca.
Jak suszyć dziurawiec?
Najważniejsze warunki to cień, przewiew i ochrona przed wilgocią. Bezpośrednie słońce może przyspieszać rozkład części składników aktywnych, dlatego nie rozkładaj ziela na nasłonecznionym parapecie ani balkonie. Dobre miejsce to sucha spiżarnia, strych lub przewiewne pomieszczenie, z dala od intensywnych zapachów.
Suszenie wykonuj w następujący sposób:
- Przejrzyj zebrane pędy i usuń rośliny uszkodzone, chore oraz przypadkowe domieszki.
- Zwiąż dziurawiec w małe, luźne pęczki albo rozłóż go cienką warstwą na sicie, papierze lub czystej tkaninie.
- Umieść surowiec w zacienionym i przewiewnym miejscu, zapewniając dostęp powietrza z każdej strony.
- Co pewien czas delikatnie przełóż warstwę, aby wilgoć nie pozostawała między pędami.
- Sprawdź gotowość suszu, gdy łodyżki i liście stają się kruche, a kwiaty zachowują żółte zabarwienie.
Po wysuszeniu odrzuć grube, twarde łodygi i pozostaw kwiaty oraz delikatne części nadziemne. Nie przyspieszaj procesu agresywnym ogrzewaniem. Szczególnie nie zaleca się suszenia w kuchence mikrofalowej, ponieważ szybkie podgrzewanie może pogorszyć jakość surowca i zmniejszyć zawartość wrażliwych składników.
Jak przechowywać gotowy susz?
Dziurawiec przechowuj w ciemnym, chłodnym i suchym miejscu, z dala od pary oraz źródeł ciepła. Sprawdzą się ciemne szklane słoiki z dobrze dopasowaną pokrywką albo lniane woreczki. Słoik lepiej chroni przed wilgocią, natomiast tkanina zapewnia przewiewność, dlatego w obu przypadkach surowiec musi być całkowicie suchy.
Opakowanie opisz nazwą rośliny i datą zbioru. Jeśli po kilku dniach zauważysz wilgoć, zlepkowanie, nietypowy zapach lub ślady pleśni, suszu nie należy używać.
Dziurawiec a bezpieczeństwo stosowania
Hiperycyna obecna w dziurawcu może zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV. To zjawisko nazywa się fotouczuleniem lub fototoksycznością. Po spożyciu preparatów z dziurawca u części osób może wzrosnąć ryzyko zaczerwienienia, podrażnienia, przebarwień albo reakcji przypominającej oparzenie po ekspozycji na słońce. Ostrożność powinny zachować zwłaszcza osoby o jasnej, wrażliwej skórze.
Ryzyko dotyczy przede wszystkim stosowania doustnego większych ilości preparatów oraz preparatów o skoncentrowanym działaniu. Nie zakładaj więc, że domowy susz jest całkowicie obojętny tylko dlatego, że pochodzi z naturalnego zbioru. Po jego zastosowaniu ogranicz intensywną ekspozycję na słońce i promieniowanie UV. W razie silnej reakcji skórnej przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem.
Dziurawiec wpływa także na aktywność enzymów i transporterów uczestniczących w metabolizmie leków. Może przez to zmieniać ich stężenie i osłabiać działanie części preparatów. Dotyczy to między innymi antykoncepcji hormonalnej, niektórych leków przeciwdepresyjnych oraz leków przeciwzakrzepowych. Lista interakcji jest dłuższa, dlatego osoby przyjmujące leki na stałe powinny przed użyciem dziurawca zapytać lekarza lub farmaceutę.
Najbezpieczniejsze podejście polega na dokładnym rozpoznaniu rośliny, zbiorze z czystego stanowiska i suszeniu bez słońca oraz nadmiernego ciepła. Samodzielne przygotowanie surowca nie zastępuje oceny, czy dziurawiec można stosować przy konkretnym stanie zdrowia lub przyjmowanych lekach.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
